Atatürk’ün Kısa Süren Alanya Ziyareti

Mustafa Kemal Atatürk, 18 Şubat 1935’te Antalya yolculuğu sırasında Alanya’ya uğradı ve kentte yalnızca bir buçuk saat kaldı. Bu kısa ziyarete dair yıllardır anlatılan hikâyelerin çoğu ise resmî kayıtlarla örtüşmüyor. Ziyareti karşılayan heyetteki kâtibin oğlu Hami Aksoy, babasının tanıklığını belgelerle birleştirerek gerçeği ortaya koydu.

Hami Aksoy’un babası Hasan Tahsin Aksoy, 1935’te Alanya Kaymakamlığı’nda tahrirat kâtibiydi ve Atatürk’ü karşılayan dört kişilik heyette yer aldı. 1943 Alanya doğumlu Aksoy, babasından ve emekli Kaymakam Hami Arıkan’dan dinlediklerini Atatürk’ün Nöbet Defteri, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı yazışmaları ve Resmî Gazete kayıtlarıyla karşılaştırdı. Çalışmasında, en çok anlatılan beş hikâyeyi belgelerle tek tek sınadı.

Efsane 1: “Atatürk gece geldi, kimse karşılamadı”

Gerçek: Nöbet Defteri’ne göre Zafer torpido muhribi 18 Şubat sabahı saat 8.00’de Alanya’ya ulaştı. Atatürk 8.30’da karaya çıktı, 10.00’da gemiye dönüp Antalya’ya hareket etti. Deniz Kuvvetleri yazışmaları da aynı saatleri gösteriyor.

Ziyaret aylar öncesinden şifreli telgraflarla planlanmıştı. Karşılama heyeti de önceden belirlendi: Kaymakam Hami Bey, Belediye Başkanı Hüseyin Bey, Jandarma Komutanı ve Tahrirat Kâtibi Tahsin Aksoy. Aslında heyetin dördüncü üyesi Halk Partisi Başkanı olacaktı. Ancak parti başkanı “bir soru sorar, cevap veremem” diyerek çekilince yerine kâtip Aksoy görevlendirildi.

Efsane 2: “Evde uzun süre kaldı, sohbet etti, halka hitap etti”

Gerçek: Bir buçuk saatin büyük bölümü iskele ile ev arasındaki yürüyüşe ve gemiye dönüşe gitti. Tanık anlatımına göre Atatürk evde yaklaşık 15 dakika kaldı ve yalnızca üç cümle kurdu: “Kahvemi getirin. Odamı gösterin. Toplanın gidiyoruz.” Merdiveni jandarma tuttuğu için içeride heyetteki dört kişiden başkası yoktu.

Efsane 3: “Kuru fasulye–pilav ikram edildi, kahvehanede kahve içti”

Gerçek: İstenen kahve bile ikram edilemedi. Ev sahibi mutfakta kahve bulamadı; Tahsin Aksoy komşu evlere sordu ama sonuç değişmedi. Düdüklü tencerenin olmadığı yıllarda odun ateşinde saatler süren bir yemeğin 15 dakikalık bir ziyarete yetiştirilmesi de mümkün değildi. Saat hesabı, ayrıca bir kahvehaneye uğramaya da zaman bırakmıyor.

Efsane 4: “Evde tıraş oldu, küvette yıkandı”

Gerçek: Atatürk’ün özel berberi gemideydi. Alanya’ya elektrik ve şehir suyu ise ancak 1948–1950’li yıllarda geldi. Şehir suyunun olmadığı bir kasabada küvet kurulması, kuyudan taşınan suyun odun ateşinde ısıtılması ve tüm bunların 15 dakikaya sığdırılması mümkün görünmüyor.

Efsane 5: “Alanya adı bir mors hatasından doğdu”

Gerçek: Anlatıya göre bir telgrafta mors hatasıyla “Alanya” yazılmış, Atatürk de ismi beğenmişti. Oysa Alaiye adı, 13 Temmuz 1933 tarihli kararnameyle resmen Alanya oldu. Bu karar, Cumhuriyetin ilk yıllarında yirmi binin üzerinde yer adının değiştirildiği kapsamlı çalışmanın parçasıydı. Eski ve yeni adların beş yıl birlikte kullanılmasına izin verildiği için yazışmalarda bir süre “Alaiye” yazımı da sürdü.

Doğrulanan tek anlatı: İklim

Ziyaretin neden kışın yapıldığına dair anlatı ise belgelerle uyumlu. Dr. Ali Nazım Köseoğlu’nun Alanya adlı kitabına göre, Atatürk’ün sağlığının bozulması üzerine Alanya’nın ılıman iklimi önerildi. Bu öneride Alaattin Keykubat’ın kışları Alanya’da geçirdiği de hatırlatıldı.

Hami Aksoy’un çalışması, Kültür Bakanlığı’nın 20.02.2020 tarih ve 163093 sayılı yazısına dayanılarak çevrimiçi kitap olarak yayımlandı. Ziyaret fotoğraflarını da içeren tam metne buradan ulaşılabiliyor.

S: Atatürk Alanya’ya hangi gün geldi?
C: 18 Şubat 1935 sabahı. Gemi saat 8.00‘de ulaştı, Atatürk 8.30‘da karaya çıktı ve 10.00‘da Antalya’ya hareket etti.

S: Atatürk Alanya’da ne kadar kaldı?
C: Karada toplam bir buçuk saat; kendisine ayrılan evde ise yaklaşık 15 dakika kaldı.

S: Alanya adı ne zaman verildi?
C: Alaiye adı, 13 Temmuz 1933 tarihli kararnameyle resmen Alanya olarak değiştirildi.

S: Atatürk neden kış mevsiminde Alanya’ya geldi?
C: Sağlığının bozulması üzerine Alanya’nın ılıman iklimi önerildi; ziyaret bu nedenle kış ortasına planlandı.