{"id":20079,"date":"2024-01-26T13:16:00","date_gmt":"2024-01-26T10:16:00","guid":{"rendered":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/?p=20079"},"modified":"2024-01-26T16:20:17","modified_gmt":"2024-01-26T13:20:17","slug":"mertek-degil-elif","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/2024\/01\/26\/mertek-degil-elif\/","title":{"rendered":"MERTEK DE\u011e\u0130L EL\u0130F"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u00fcrk\u00e7ede \u201cElif\u2019i g\u00f6rse mertek san\u0131r\u201d diye bir deyim vard\u0131r. Cahilli\u011fe vurgu yap\u0131lan bu deyimde insanlar\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc-duydu\u011fu \u015feylere kendi d\u00fcnyas\u0131na g\u00f6re cevap verdi\u011fine i\u015faret edilir. Peki mertek nedir? Mertek, \u015fekli Arap\u00e7a elif i\u015faretine benzeyen odun, kalas, a\u011fa\u00e7t\u0131r. Yap\u0131larda \u00e7at\u0131, bah\u00e7elerde \u00e7it i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Okuma yazmas\u0131 olmayan bir \u00e7obana elif i\u015faretini g\u00f6sterirseniz, verece\u011fi cevap da tabii \u2018mertek\u2019 olur.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u2018Bilmemek ay\u0131p de\u011fil, \u00f6\u011frenmemek ay\u0131p\u2019 ama kimi meslek sahipleri ya da belli e\u011fitim seviyesindekiler i\u00e7in baz\u0131 kelimeleri bilmemek, ya da yanl\u0131\u015f bilmek ger\u00e7ekten ay\u0131p say\u0131l\u0131r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Erdal \u00d6z\u2019\u00fcn \u2018Yaral\u0131s\u0131n\u2019 kitab\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131 (kendi ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7en) ilgin\u00e7 bir hat\u0131ras\u0131 vard\u0131r. 1971 muht\u0131ras\u0131 sonras\u0131 g\u00f6zalt\u0131nda iken sorguya al\u0131n\u0131r. Sorgucular\u0131n y\u00f6ntemi, \u015fiddet dolu ve ilgin\u00e7 sorularlad\u0131r: \u201cM\u00fcsl\u00fcman m\u0131s\u0131n lan?\u201d \u00d6z, soruya safiyane \u2018evet\u2019 der. Ancak sa\u011f yana\u011f\u0131na sert bir tokat yer, \u201cElhamd\u00fclillah M\u00fcsl\u00fcman\u0131m diyeceksin!\u201d Ard\u0131ndan ikinci soru gelir, \u201cNe zamandan beri M\u00fcsl\u00fcmans\u0131n?\u201d \u00d6z, bu konulardan uzak biri oldu\u011fu i\u00e7in ne diyece\u011fini bilemez ve \u201cDo\u011fdu\u011fumdan beri..\u201d cevab\u0131n\u0131 verir. Bu defa sol yana\u011f\u0131nda bir tokat patlar, \u201cKalu bela\u2019dan beri diyeceksin ulan!..\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Arap\u00e7a \u2018k\u00e2l\u2019 s\u00f6z veya \u2018dedi\u2019 anlam\u0131na geliyor. \u2018K\u00e2lu bel\u00e2\u2019 ise \u2018evet denilmesi\u2019 anlam\u0131ndad\u0131r. \u0130slam inanc\u0131na g\u00f6re, gelmi\u015f ve gelecek t\u00fcm insanlar\u0131n ruhlar\u0131, d\u00fcnya kurulmadan \u00f6nce yarat\u0131ld\u0131. Ard\u0131ndan \u2018elest bezmi\u2019 denilen bulu\u015fmada Allah, \u201cElestu bi rabbik\u00fcm\u201d (Ben sizin Rabbiniz de\u011fil miyim?\u201d diye sual etti. T\u00fcm ruhlar \u2018bel\u00e2\u2019 (evet) cevab\u0131n\u0131 verdi. \u0130\u015fte bu an\u0131n ismidir k\u00e2lu bela&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; K\u00e2l yani s\u00f6z dili gibi bir de h\u00e2l dili vard\u0131r. \u201cBir kep\u00e7e k\u00e2l verece\u011fine, bir ka\u015f\u0131k h\u00e2l ver!\u201d denilir. Mesela insanlara \u2018laf ola beri gele\u2019 kabilinden bol k\u00e2l verilir yani laf anlat\u0131l\u0131r, s\u00f6z s\u00f6ylenir, bol keseden at\u0131l\u0131r ama hi\u00e7 tesiri olmaz. Fakat g\u00fczel bir hareket, bir iyilik, bir ince davran\u0131\u015f yani samimi bir h\u00e2l ile \u00e7ok daha rahat g\u00f6n\u00fcl kazan\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Yanl\u0131\u015f kullan\u0131lan kelimelerden biri de \u2018k\u00e2le almamak\u2019t\u0131r. TDK\u2019da kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u2018\u00f6nem vermemek, hesaba katmamak, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etmeye de\u011fer bulmamak\u2019 olarak veriliyor. Genelde \u00e7ift a kullan\u0131larak yanl\u0131\u015f yap\u0131l\u0131yor. A harfinin uzat\u0131larak okunmas\u0131 sebebiyle \u2018kaale almak\u2019 \u015feklinde yaz\u0131labiliyor ancak do\u011fru yaz\u0131m\u0131 tek a ile \u2018k\u00e2le almak\u2019 ya da \u2018k\u00e2le almamak\u2019t\u0131r. Zaten bu kelimenin de k\u00f6k\u00fc yine Arap\u00e7a \u2018k\u00e2l\u2019den yani \u2018s\u00f6z\u2019den geliyor. \u2018K\u00e2le almamak\u2019 yani s\u00f6z etmeye de\u011fer bulmamak. T\u0131pk\u0131 \u2018hitap etmeye lay\u0131k g\u00f6rmemek\u2019 anlam\u0131ndaki \u2018muhatap almamak\u2019 gibi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Arap\u00e7a \u2018bel\u00e2\u2019n\u0131n evet demek oldu\u011funu belirttik. Bunun Fars\u00e7a versiyonu ise \u2018bel\u00ee\u2019dir. Bel\u00e2\u2019n\u0131n bir ba\u015fka anlam\u0131 da tabii ki musibettir, kederdir, s\u0131k\u0131nt\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u201cKula bela gelmez, Hak yazmay\u0131nca<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Hak bela vermez, kul azmay\u0131nca\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 2020 ile 2022 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda d\u00fcnyay\u0131 saran Korona (Covid 19) vir\u00fcs\u00fc, milyonlarca insan\u0131n vefat\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Salg\u0131n\u0131n ilk zamanlar\u0131nda bulunan korona a\u015f\u0131lar\u0131, \u00f6ncelikle geli\u015fmi\u015f ya da paral\u0131 \u00fclkelere sat\u0131ld\u0131. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc, a\u015f\u0131lar\u0131n adil taksimi konusunda uyar\u0131da bulunsa da pek dikkate al\u0131nmad\u0131. Ger\u00e7i \u00f6l\u00fcmlerin daha fazlas\u0131n\u0131n geli\u015fmi\u015f denilen \u00fclkelerde g\u00f6zlendi\u011fi de bir ger\u00e7ek. Biz taksim konusundan devam edelim. \u2018Taksim\u2019 etme, k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m ay\u0131rma, b\u00f6l\u00fcm, b\u00f6lmek, par\u00e7alara ay\u0131rmak demektir. \u2018Taksimat\u2019 da bunun \u00e7o\u011fulu olup b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrmeler anlam\u0131na gelir. \u2018K\u0131s\u0131m\u2019 b\u00f6l\u00fcmd\u00fcr. \u2018Aksam\u2019 ise k\u0131s\u0131m\u0131n \u00e7o\u011fuludur (k\u0131s\u0131mlar-b\u00f6l\u00fcmler). Taksim Meydan\u0131\u2019n\u0131n ismi de burada Osmanl\u0131 zaman\u0131nda bulunan su da\u011f\u0131t\u0131m merkezinden gelir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u201cAllah\u2019\u0131n on pulunu bekleyedursun on kul<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Bir ki\u015fiye tam dokuz, dokuz ki\u015fiye bir pul<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Bu taksimi kurt yapmaz, ku\u015fulara \u015fah olsa<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ya\u015fas\u0131n kefenimin kefili karaborsa!\u201d (Necip Faz\u0131l K\u0131sak\u00fcrek)<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u2018Kurt taksimi\u2019 deyince ak\u0131llara Mevlana\u2019n\u0131n \u015fu hikayesi gelir: \u201cBir arslan, bir kurt ve bir tilki arkada\u015f olmu\u015flar. Ve birlikte ava gitmi\u015fler. Av sonunda bir \u00f6k\u00fcz, bir koyun ve bir tavuk yakalam\u0131\u015flar. Arslan, kurta seslenip avlar\u0131 ile ilgili bir taksim yapmas\u0131n\u0131 istemi\u015f. Kurt da, \u201c\u00d6k\u00fcz sizin, koyun benim, tavuk da tilkinin\u201d demi\u015f. Daha s\u00f6z\u00fcn\u00fc tam bitirmeden arslan parlam\u0131\u015f, \u201cSen ne diyorsun\u201d diyerek pen\u00e7esini bir savurmu\u015f ki, kurt boylu boyunca yere serilip \u00f6l\u00fcvermi\u015f. Arslan bu defa tilkiye d\u00f6nm\u00fc\u015f, \u201cSen taksim yap!\u201d Tilki, korkuyla cevaplam\u0131\u015f, \u201cHa\u015fmetlum, tavuk sizin kahvalt\u0131n\u0131z, \u00f6k\u00fcz \u00f6\u011fle yeme\u011finiz, koyun da ak\u015fam yeme\u011finizdir.\u201d Arslan keyiflenmi\u015f, \u201c\u00c7ok g\u00fczel bir taksim ama sana bir \u015fey kalmad\u0131.\u201d Tilki boynunu b\u00fckm\u00fc\u015f, \u201cOlsun, ben kemiklerle idare ederim.\u201d Arslan tekrar sormu\u015f, \u201cPeki sen bu taksimi nereden \u00f6\u011frendin?\u201d Tilki, kurdu g\u00f6stermi\u015f, \u201c\u015eu yerde yatandan!..\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk\u00e7ede \u201cElif\u2019i g\u00f6rse mertek san\u0131r\u201d diye bir deyim vard\u0131r. Cahilli\u011fe vurgu yap\u0131lan bu deyimde insanlar\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc-duydu\u011fu \u015feylere kendi d\u00fcnyas\u0131na g\u00f6re cevap verdi\u011fine i\u015faret edilir. Peki <a href=\"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/2024\/01\/26\/mertek-degil-elif\/\" class=\"read-more-link\">[more&#8230;]<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20080,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-20079","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20079","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20079"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20079\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20080"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizhaber.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}